KITALARIN ÇARPIŞMASI VE HİMALAYALARIN OLUŞUMU

Dünyanın en yüksek sıradağları Himalayalar...
Himalayalar dünya üzerindeki en etkileyici ve büyüleyici dağ sıralarından biridir. Tibet platosu ile Hindistan, Nepal ve buttan arasındaki sınırları belirleyen muazzam sıradağlar 2400 kilometreden fazla bir uzunluğa sahiptir. Milyonlarca yıl önce Hindistan ve Asya kıtaları birbirinden çok uzak iki kara parçası iken, tektonik plakalar adı verilen çok büyük yer kabuğu parçalarının hareketiyle, Hindistan plakası kuzeye doğru sürüklenerek Avrasya plakası ile o kadar büyük bir güçle çarpışma gerçekleşti ki, iki kıta arasında sıkışan yer kabuğu katmanları, yukarıya doğru itilerek, devasa bir dağ sırasını oluşturdu.50 milyon yıl önce başlayan bu süreç halen devam ederken, Hindistan plakası yılda birkaç santimetre kadar kuzeye doğru hareket ediyor ve bu hareket Himalayaların günümüzde bile hala yükselmesine neden oluyor. Himalaya sıradağlarının merkezinde yer alan Everest dağı yeryüzünün en yüksek zirvesi olarak kabul edilir. (Deniz seviyesinden 8848 metre) Ve her yıl birkaç milimetre daha yükseliyor. Everest dağının yüksekliği sadece fiziksel büyüklüğü ile değil aynı zamanda atmosferin özellikleriyle de dikkat çeker. Zirveye yaklaştıkça oksijen seviyeleri dramatik şekilde düşer ve ölüm bölgesi olarak adlandırılan bir alan yaratır. 8. 000 metrenin üzerindeki bu bölgede insan vücudu hızla enerji kaybeder ve uzun süre kalmak ölümcül olabilir. Bu nedenle tırmanıcılar, genellikle ek oksijen desteğiyle zirveye ulaşmaya çalışırlar. Dağın zirve bölgesi yıl boyunca kutupsal çöl olarak bilinen bir iklim koşuluna sahiptir.

Everest dağının zirveye yakın kısmında, oksijen seviyesi deniz seviyesindekinin yaklaşık üçte biri kadardır. Bu düşük oksijen seviyesi sadece insanlar için değil bitki ve hayvan yaşamı için de son derece zorludur. 5500 metrenin üzerindeki bölgeler, teknik olarak bitki yaşamının mümkün olmadığı bir yükseklik olarak kabul edilir. Bu yükseklikten sonra bitki hattı sona erer ve flora açısından tamamen çıplak kayalık bir alan başlar. Yüksek zirvelerde kar leoparları gibi yırtıcılar yaşamlarını sürdürmekte olup, Himalayaların en güçlü avcılarıdır. Ayrıca Kızıl pandalar, bu dağların, ormanlık alanlarında kendine özgü yaşam tarzı ile dikkat çeken bir tür olup, sevimli ve nadir bulunan bu hayvan bambu ile besleniyor ve yüksek ağaçlarda yaşamayı tercih ediyor. Yüksek irtifalar sadece yırtıcıları değil, aynı zamanda birçok kuş türünü de barındırıyor.

Himalayalar; Tibet, Nepal, Hindistan ve Butan gibi ülkeleri kapsayan geniş bir coğrafyaya yayılmış olup, bu bölgelerde yaşayan insanlar coğrafi konumları ve iklim koşulları doğrultusunda farklı yerleşim alanları oluşturmuşlardır. Yüksek irtifalarda genellikle küçük köyler halinde yaşayan topluluklar, tarım, hayvancılık ve ticaretle geçimlerini sağlamaktadır. Özellikle yamaçlarda tarım yapmak için oluşturulan teraslı alanlar, bu zorlu koşullara uyum sağlamanın bir örneğidir. Himalayalardaki insanların ekonomik yaşamı büyük ölçüde tarıma dayalıdır. Ancak yüksek rakımlarda tarım yapmak zordur. Bu nedenle yerel halk genellikle Mısır, arpa, patates gibi dayanıklı tahıllar yetiştirmektedir. Hayvancılıkta önemli bir geçim kaynağı olup, özellikle yün ve süt için koyun keçi ve inek beslenmektedir. Ayrıca yerel halk, el sanatları ve geleneksel zanaatlarla de geçimlerini sağlamaktadır. Bu zanaatlar hem kültürel kimliği korumak hem de ekonomik bağımsızlık sağlamak açısından büyük öneme sahiptir.
Bu eşsiz Bölgede Koruma alanları ve milli parklar oluşturulmuş olması, sürdürülebilir turizm ve eko turizm, yerel halk için ekonomik fırsatlar sunmaktadır.

Beykoz Eğitim ve Spor
Paşa Ajans

DÜNYADAKİ ‘’EN’’ LER: EN DERİN, EN YÜKSEK, EN SOĞUK, EN SICAK, EN UZAK YERLER

Yaşadığımız dünya coğrafyasında merak ettiğimiz, gezip görmek istediğimiz, bir müddet olsa da yaşamak istediğimiz değişik, ilginç, gizemli çok fazla coğrafi yerler bulunmakta. Gidip görme imkânımızın çok az olduğu yerler de var.

Ancak, gidip görememek, gezememek, yaşayamamak bu yerler ile ilgili bilgilenmemize engel değildir. Bu nedenle yazımızın başlığındaki dünyanın ‘’en’’leri ile ilgili bilgileri sizler için derledik.

Dünyanın en uzak noktadaki adası-Bouvet Adası: Norveç’te küçük bir adadır. Ada üzerinde insan yaşamamaktadır. Güney Atlantik’te, Antarktika kıtası ile Tristan de Cunha takımadası arasında yer almaktadır. Tristan de Cunha takım adasında 271 kişi yaşamaktadır.

Dünyanın en yüksek dağı-Everest Dağı: Çin ile Nepal ülke sınırları içersinde Himalaya sıra dağları zincirinin en yüksek olanıdır. Everest Dağı ölçmeye deniz seviyesinden başlandığında bu unvanı kazanıyor. Dünyanın Ekvatorda şişkin olmasından dolayı, dünya merkezine olan uzaklık göz önüne alındığında, Ekvator’da bulunan Chimborazo Dağı daha uzundur. Yine farklı bir bakış açısı ile deniz içersindeki taban noktasından doruk noktasına kadar ölçüldüğünde Hawai’nin en büyük adasında bulunan Mauna Kea volkanik dağı, Everest Dağı’nın iki katı yüksekliğindedir.

Dünyanın en yüksek Gölü-Titicaca Gölü: And dağları üzerinde Altiplano Platosunda, Bolivya ile Peru ülkelerinin sınırları içinde yer alan gölün, deniz seviyesinden 3812 metre yükseklikte olduğu tespit edilmiştir. Yirmi beşten fazla akarsu göle dökülür. Üzerinde ticari gemilerin de çalıştığı göl, irili ufaklı birçok adacık da barındırmaktadır. Gölün çevresinde yaşayan halkın en önemli geçim kaynağı balıkçılıktır. Son zamanlarda kâşif ve kâşifleri cezbeden bir yer olmuştur.

Dünyanın en uzun nehri-Nil Nehri: Havzası Afrika kıtasının onda birini kaplamaktadır. Güneyden kuzeye doğru akar. Beyaz Nil, Mavi Nil ve Atbera Nehri isimleri ile üç ana kolu vardır. Nil Nehri’nin uzunluğu 6700 km civarındadır. Nil Nehri havzasında 11 Afrika devleti bulunmaktadır. Nehrin akış yönünde güneyden kuzeye doğru, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Tanzanya, Burundi, Ruanda, Kenya, Uganda, Güney Sudan, Etiyopya, Eritre, Sudan ve Mısır ülkelerinden geçerek Akdeniz’e ulaşır.

Mısır’ın başkenti Kahire’den Akdeniz’e döküldüğü yerde çok büyük bir Delta oluşturmuştur. Bu Delta içinde çok sayıda kanallar ve göller bulunur.

Dünyada insanların yaşadığı en soğuk yer-Oymyakon/Rusya: Kuzey kutbuna yakın Rusya sınırları içinde bir köydür. Yapılan incelemeler neticesinde dünyanın en soğuk yaşam yerlerinden biridir ve 520 civarında insan yaşamaktadır. Bir okul ve sağlık kliniği bulunmakta olup, kış aylarında elektronik cihazlar ve otomobiller kullanılamamaktadır. Bazen sıcaklık eylül ayı ortalarında donma sıcaklığının altına düşer, mayıs ayına kadar bu seviyede devam eder. Ocak ayında ortalama sıcaklık eksi 50 derece civarındadır.

Dünyada insanların yaşadığı en sıcak yer- Dallol/Etiyopya: Etiyopya’nın en kuzeyinde bulunan Dallol kasabası, dünyanın en sıcak bölgesi olarak ölçülmüş, zamanının bir maden kasabasıydı. Yakınlarında bulunan Dallol Yanardağı yüz yıldır suskun durumdadır. Sıcak kaynaklardan çıkan buğu ve sülfür havuzları gece ve gündüz fark etmeden bölgenin sıcaklığını korumaktadır. Oluşan göletlerdeki limon sarısı çamurlar, pas rengi kabuklar ve tuz kaynağı mavi su, bölgeyi tam bir görsel şölen haline getirmiştir.

Dünyanın en derin mağarası-Krubera Mağarası: Gürcistan’da (Abazya ile sınır tartışmalı bölgesinde) bulunan mağaranın derinliği 2197 metre, uzunluğu 13.432 metredir. Yıl boyunca turistlerin gezdiği ve önemli yerlerden biridir. Altın ve gümüş madeni bulma hırsı ile definecilerin de ilgi alanında bulunmaktadır.

Dünyanın en yüksek şelalesi-Angel şelalesi: Venezuela’da bulunan resmi ölçümlere göre 979 metre yükseklikten dökülen şelale suları bazen yere ulaşmadan buharlaşmaktadır. Amerikalı pilot Angel tarafından keşfedildiği için bu ad ile anılmaktadır. Şelale sisli bir görüntüye sahip olup, büyük gürültü ile akarak büyüleyici bir doğa olayını gerçekleştirmektedir.

Dünyanın en derin gölü-Baykal Gölü: Rusya’nın Sibirya bölgesinde bulunur. ‘’Sibirya’nın Mavi Gözü’’ diye adlandırılır. Aynı zamanda dünya üzerindeki temiz suyun % 20’sini içerir. Tektonik oluşumludur. Gölün tabanı deniz seviyesinin 1285 metre altındadır. Gölün dibindeki tortul kayaçların yaklaşık 7 km olduğu tahmin edilmekte olup, bu da gölün yeryüzündeki en derin yarıklardan biri olduğunu göstermektedir.

Yaşadığımız Dünya coğrafyasının ‘’en’’lerinden oluşan, ilginç, dikkat çekici, merak uyandıran, gezilip görülmek istenen, coğrafi özellikleri ile ön plana çıkan bazı bölgelerinden bir demet bilgiyi sizler için derledik.

Ercan ÇETİN

Beykoz Eğitim ve Spor